Η τραγική ζωή του Γιαννούλη Χαλεπά
Ημερομηνία 2019/8/15 11:40:00 | Κατηγορία: Βιογραφίες
| Ο Γιαννούλης Χαλεπάς είναι για την νεοελληνική γλυπτική ο μεγάλος τραγικός της μύθος. Ο νεαρός ταλαντούχος καλλιτέχνης με την τεράστια αναγνώριση, την τραγική μοίρα, την τρέλα και την απομόνωση, την μάνα που καταστρέφει τα έργα του, του απαγορεύει την γλυπτική και θέλουν να την ταυτίζει με την Μήδεια.
Ογδόντα χρόνια μετά το θάνατό του. Ως αντίβαρο στην τραγική ζωή που βίωσε και η οποία σήμερα μας συγκλονίζει σαν μέρος ενός μύθου, που είναι όμως πραγματικότητα, όπως -ενδεχομένως- πολλές άλλες παρόμοιες ιστορίες που διαδραματίστηκαν σε προηγούμενες εποχές, με διαφορετικές αντιλήψεις.
Ο Γιαννούλης Χαλεπάς γεννήθηκε το 1851 στον Πύργο της Τήνου, σε έναν τόπο με ιδιαίτερη παράδοση στην τέχνη και ιδιαίτερα στην γλυπτική τον 19ο αιώνα: Φιλιππότης, Χαλεπάς, Βιτάλης, Σώχοι κ.α., για να μείνουμε στα γνωστότερα ονόματα, κατάγονται από τον Πύργο, τα Υστέρνια, την περιοχή Πανόρμου Τήνου. Ο Γιαννούλης ήταν το πρώτο από τα έξι παιδιά του Ιωάννη Χαλεπά, αρχιτέκτονα, μαρμαρογλύπτη, που δημιούργησε ένα από τα σημαντικότερα εργαστήρια μαρμαρογλυπτικής στο δεύτερο μισό του 19ου αι., με δραστηριότητες στο Αιγαίο, Σμύρνη και στα παράλια της Μ. Ασίας, στο Άγιο Όρος, στο Βουκουρέστι, στη Σύρο, στην Αθήνα, στον Πειραιά κ.α. (Γουλάκη – Βουτηρά 1989).
Στο περιβάλλον αυτό μεγάλωσε ο Γιαννούλης Χαλεπάς και ήρθε σε επαφή με την τέχνη του. Σπούδασε γλυπτική στην Σχολή Καλών Τεχνών στην Αθήνα με τον Λεωνίδα Δρόση (1869-1872). Το 1873 με υποτροφία του Ιερού Ιδρύματος της Ευαγγελίστριας Τήνου συνέχισε τις σπουδές του στην Ακαδημία του Μονάχου κοντά στον Max Windmann. Το 1874 πήρε το πρώτο βραβείο της Ακαδημίας για το έργο του Παραμύθι της Πεντάμορφης. Η διακοπή της υποτροφίας του τον ανάγκασε το 1876 να επιστρέψει στην Αθήνα, όπου άρχισε να εργάζεται στο πατρικό εργαστήριο.
Του αναθέτουν να φτιάξει ένα γλυπτό για μια 18χρονη που πέθανε από φυματίωση. Τη Σοφία Αφεντάκη. Και προκύπτει η «Κοιμωμένη» το διασημότερο έργο του, αλλά και το πιο γνωστό γλυπτό του Α’ Κοιμητηρίου Αθηνών.
Με το έργο αυτό γίνεται γνωστός στην εύπορη αθηναϊκή κοινωνία και δέχεται παραγγελίες. Την περίοδο εκείνη γνωρίζει κι ερωτεύεται τη συμπατριώτισσά του Μαριγώ Χριστοδούλου, οι γονείς της όμως δεν συναινούν στην οποιαδήποτε μεταξύ τους σχέση. Πληγωμένος από αυτό και βαθιά απογοητευμένος από το γεγονός ότι η πόρτα του εξωτερικού έχει κλείσει ενώ η ελληνική αγορά δεν ήταν έτοιμη -όπως πίστευε- να αναγνωρίσει το ταλέντο του, αρχίζει να φλερτάρει με το σκοτάδι. Καταστρέφει τα έργα του, αποπειράται να αυτοκτονήσει και κλείνεται στο ψυχιατρείο της Κέρκυρας για 14 χρόνια.
Από το 1888 μέχρι το 1902, χρονιά που πεθαίνει ο πατέρας του και η μάνα του πάει στην Κέρκυρα, τον βγάζει από το ψυχιατρείο και τον μεταφέρει στο νησί. Πράξη που δείχνει αγάπη και διαψεύδει το σενάριο της κακιάς μάνας που φταίει για όλα τα δεινά του παιδιού της. Ωστόσο ναι, του απαγόρευσε να ασχοληθεί ξανά με την τέχνη και του κατέστρεφε ό,τι, παρά τις εντολές της, έφτιαχνε. Ακόμα κι αυτό όμως, αν το δει κάποιος μέσα στο πνεύμα της εποχής, μπορεί να το αιτιολογήσει: Θεωρούσε ότι η τέχνη ήταν υπαίτια για την ασθένεια του γιου της. Την ίδια πεποίθηση εξάλλου είχαν και οι γιατροί.
Στο ψυχιατρείο, είτε του απαγόρευαν να σχεδιάζει και να πλάθει, είτε του κατέστρεφαν οτιδήποτε δημιουργούσε. Από όλα εκείνα που προσπάθησε να δημιουργήσει μέσα στο ψυχιατρείο ένα μόνον έργο σώθηκε, πεταμένο στα υπόγεια του ιδρύματος, όπου βρέθηκε τυχαία το 1942. Έτσι λοιπόν μετά την έξοδό του από το ψυχιατρείο, η μάνα του, ως εργασιοθεραπεία του ανέθεσε να προσέχει ζώα και δεν ήταν παρά ο τρελός του χωριού που μάζευε γόπες από χάμω για να καπνίσει. Μόνο όταν πέθανε η μητέρα του, το 1916 μπόρεσε να αφοσιωθεί σε αυτό που πάντα ήθελε. Ήταν πια 65 χρόνων.
Το 1930, η ανιψιά του Ειρήνη Χαλεπά τον προτρέπει να εγκατασταθεί στο σπίτι της και ο ιδιοφυής γλύπτης θα βρεθεί στην Αθήνα όπου θα εργαστεί εντατικά. Αγαπημένα θέματα που επαναλαμβάνει είναι η «Μήδεια», ο «Σάτυρος και ο Έρως», το «Παραμύθι της Πεντάμορφης». Τα επόμενα 8 χρόνια έζησε τη δόξα και αναγνωρίστηκε ως ένας ιδιοφυής καλλιτέχνης. Μια ημιπληγία θα νεκρώσει το δεξί του χέρι και στις 15 Σεπτεμβρίου του 1938, ο Γιαννούλης Χαλεπάς θα αφήσει την τελευταία του πνοή.
Συνολικά σώζονται σήμερα εκατόν δεκαπέντε γλυπτά του Χαλεπά, ενώ υπάρχουν μαρτυρίες για άλλα τριάντα περίπου, που είτε καταστράφηκαν ή αγνοείται η τύχη τους. Επίσης σώζεται ένας πολύ μεγάλος αριθμός σχεδίων του σε μονόφυλλα ή τετράδια. Ένα μεγάλο σύνολο γλυπτών και σχεδίων βρίσκεται στην κατοχή της οικογένειας Β. Χαλεπά, ενώ σημαντικά σύνολα γλυπτών φυλάσσονται στην Εθνική Πινακοθήκη στην Αθήνα, στην έκθεση του Ιδρύματος Τηνιακού Πολιτισμού που παρουσιάζεται εδώ, στο Μουσείο Γιαννούλη Χαλεπά στον Πύργο, καθώς και σε πολλούς ιδιώτες.
Καθώς αποβιβάζεσαι στο λιμάνι της Τήνου ένα από τα πρώτα πράγματα που αντικρίζεις είναι τεράστια πανό με την εικόνα του Γιαννούλη Χαλεπά. Στον Πύργο, αφήνοντας το αυτοκίνητο στο δημόσιο χώρο στάθμευσης και μπαίνοντας στο χωριό, το πρώτο που βλέπεις είναι το Μουσείο Χαλεπά, που στεγάζεται στο σπίτι όπου γεννήθηκε ο γνωστός (σήμερα) γλύπτης. Η Τήνος, αλλά κι ολόκληρος ο Ελληνισμός, τον ανακαλύπτει εκ νέου και τον ανεβάζει στο βάθρο που του αξίζει.
philenews.com
tinos.biz
|
|